Khai thác cát đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh lương thực tại Đông Nam Á, gây ra xói mòn, xâm nhập mặn và làm suy yếu hệ sinh thái nông nghiệp. Bài viết này sẽ phân tích tác động của khai thác cát đối với nông nghiệp và an ninh lương thực của khu vực.
Đại dịch COVID-19 đã làm dấy lên những lo ngại về an ninh lương thực toàn cầu. Trong khi nông nghiệp Đông Nam Á vẫn duy trì được sản lượng, nông dân vẫn phải đối mặt với những thách thức từ hạn hán, biến đổi khí hậu và nay là khai thác cát. Nhu cầu cát ngày càng tăng, chủ yếu phục vụ cho xây dựng, đã dẫn đến việc khai thác ồ ạt tại các con sông và vùng ven biển khắp Đông Nam Á. Việc này gây ra ô nhiễm, lũ lụt, sụt giảm mực nước ngầm và hạn hán, làm suy yếu hệ thống lương thực và khiến nông dân dễ bị tổn thương hơn trước biến đổi khí hậu và các cú sốc kinh tế.
Hình ảnh minh họa khai thác cát trên sông
Tác động của khai thác cát đến hệ sinh thái và nông nghiệp
Khai thác cát làm thay đổi hệ thống thủy văn của sông, gây hại cho hệ sinh thái và phá hủy môi trường sống của các loài thủy sinh. Việc này ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản và lấy đi dưỡng chất cần thiết cho nông nghiệp. Khai thác cát cũng gây ra sạt lở bờ sông và bờ biển, đe dọa đất canh tác và làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn ở các vùng đồng bằng châu thổ.
Sạt lở đất và xói mòn
Xói mòn do khai thác cát đang lấy đi đất đai canh tác của nông dân, đặc biệt là ở Myanmar. Dọc theo sông Salween và Irrawaddy – vựa lúa của Myanmar – sạt lở diễn ra ngày càng nhanh chóng, đe dọa nguồn cung lương thực. Chuyên gia Marc Goichot từ WWF cảnh báo rằng đồng bằng sông Irrawaddy đã bị bào mòn nghiêm trọng, khiến khu vực này dễ bị tổn thương hơn trước các cơn bão lớn.
Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long
Đồng bằng sông Cửu Long, vựa lúa quan trọng của Việt Nam và thế giới, cũng đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ khai thác cát. Việc nạo vét lòng sông làm tăng xâm nhập mặn, đe dọa sản xuất nông nghiệp. Hạn hán và mực nước thấp kỷ lục trên sông Mê Kông càng làm trầm trọng thêm vấn đề này.
Hình ảnh minh họa tác động của xâm nhập mặn
Khai thác cát bất hợp pháp và thách thức quản lý
Mặc dù nhiều quốc gia Đông Nam Á đã ban hành lệnh cấm hoặc hạn chế khai thác cát, hoạt động khai thác lậu vẫn diễn ra phổ biến. Lợi nhuận cao từ khai thác cát khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế khó khăn do đại dịch.
Kết luận
Khai thác cát đang đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh lương thực và sinh kế của người dân Đông Nam Á. Cần có những biện pháp quản lý chặt chẽ hơn, thực thi pháp luật nghiêm minh và các giải pháp thay thế bền vững để giảm thiểu tác động tiêu cực của khai thác cát và bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này. Sự hợp tác quốc tế và các chính sách hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang các hoạt động kinh tế khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết vấn đề này.
